Ermeni yazım denetleyicisi
Şimdi İndirin
 Morphology

Matching Word Forms

ակեր → ակ
ակեր → ակն
 Sözlük
ակ գոյական Աչք * աղբիւր * պատուական քար:

Աղբիւր՝ Բառգիրք հայերէն լեզուի։ Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 12։


ԱԿ
գոյական
    1. պակ, գոհար, շողակ, ադամանդ։
    2. Տե՛ս տակը։


ԱԿ
գոյական
    1. աղբերակ, աղբիւր։
    2. սկիզբ, պատճառ։


ԱԿ
գոյական
    1. աչք, տեսանելիք, ականողիք։
    2. Տե՛ս վրան։

Source: Յարութիւն Թ. Գայայեան, Բառարան Գանձարան Հայերէն Լեզուի. Գահիրէ: Տպագրութիւն Գալֆա (1938): p. 5
Yeni!
＋գաւառական բառ 1. ԱԿ
գոյական Հատիկ (ցորեն, կորկոտ, բրինձ), որ ձգվում է կերակրի մէջ. ակնակալ, ակնկալ։
‣ Ապրի ակը դեռ ձգել։
‣ Ակից մի քիչ տուր։


2. ԱԿ
գոյական Տե՛ս Ակն (1, 2, 3, 4, 5)։

Source: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): p. 47
Yeni!
(beta)
ԱՌԱՋԻՆ ԿՈՂՄ
գոյական
    1. Հայոց շարականի ութ ձայներից կամ եղանակներից մէկը, որ համառօտ գրվում է ԱԿ։
    2. Եկեղեցական օրացոյցի մէջ՝ այն օրը, երբ օրհնութիւնը ևն պէտք է առաջին կողմի շարականներ լինին։

Համեմատել Առաջին ձայն։

Source: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): p. 243
Yeni!
(beta)
⨀հին բառ 1. ԱԿՆ (ական, յոգնակի աչք)
գոյական Տե՛ս Աչք։

Բաղադրեալ Բայեր
⨀հին բառ Ակն առնուլ
չէզոք բայ
    1. Աչառութիւն անել։
    2. Գերադասութիւն տալ։
    3. Ընդունել (խնդիրը)։
    4. Չար աչք առնել, աչքիլվել։

⨀հին բառ Ակն ածել (ակն ածի)
չէզոք բայ
    1. Աչքը այս և այն կողմը դարձնել, շուռ տալ։
    2. Աչք պահել մի բանի վրայ, խնամք ունենալ։

(Այլ է ակնածել, ծեցի, որը Տե՛ս իւր տեղում)։

＋գաւառական բառ Ակն ածել
չէզոք բայ Տնտղել, չորս կողմը լաւ նայել՝ մի բան որոնելիս։
‣ Ախոռումը լաւ ակն ածեցի՞ր։
‣ Էդպէս ակը չեն ածում։

Ակը տալ
ներգործական բայ 1. Քննել, նայել թէ ի՛նչպէս է։
‣ Գնա՛ ոչխարին ակը տուր։

չէզոք բայ 2. Տեսութեան գնալ։
‣ Գնամ, մէկ հիւանդին ակը տամ ու գամ։

Դարձուածքներ
Յականէ
մակբայ Որոշակի ցոյց տալով, մատնանշելով։

Յականէ անուանէ, ⨀հին բառ Յականէ յանուանէ
մակբայ Թէ՛ դէմքով, թէ՛ անունով, անձամբ։
‣ Ես նրան յականէ անուանէ գիտեմ (ճանաչում եմ)։
‣ Նրանց յականէ անուանէ հրաւիրեց։

Տե՛ս եւ Աչք։


2. ԱԿՆ (ական, ակունք), ակնի, ակներ
(Համեմատել Ական 1)

գոյական
    1. Գետնի մէջ ծակ, ճեղքուածք, որտեղից ջուր է բխում։
‣ Ջրի ակը։
‣ «Մի ակնից չի կարող քաղցր և դառն ջուր բխել»։
‣ Հազարաւոր ակներից ջրերը բխում են և առու կազմում։

Դարձուածքներ
Ջուրը ակնից է պղտորել
(ասացուած), Բուն պատճառը (չարիքի, խռովութեան) մեծաւորն է։

Ակն աղբեր
գոյական Աղբիւրի ակը։

＋գաւառական նշանակութիւն 2. Նմանութեամբ Ընդարձակ մտքով՝ ընդհանրապէս ծակ (որտեղով անցնում է ջուրը, օդը)։

Դարձուածքներ
Թոնրի ակը
գոյական Թոնրի օդանցքի դրսի բերանը, աչքը։
‣ Թոնրի ակը կալնել, բանալ։
‣ Իրանց ոսկին ածեցին թոնրի ակը։

＋գաւառական նշանակութիւն 3. Ջրաղացի խողովակի ներքեւի նեղ բերանը, որտեղից ջուրը բաղխում է անուին։
‣ Ջրաղացի ակը խցվել է, և ջրաղացը կանգնել։

＋գաւառական նշանակութիւն 4. Կաւէ փեթակների՝ թաղարների ծակտիքը, օդ բանելու համար։
‣ Փեթակի ակները մեղուները ծեփում են ականամոմով։
‣ Թաղարի ակնից կրակ վէր ընկաւ։

＋գաւառական նշանակութիւն 5. Կամուրջի ամեն մի կամարը կամ աչքը, որով ջուրը անցնում է։
‣ Կամուրջի ակնը շատ լայն է։

＋գաւառական նշանակութիւն 6. Ուռկանի ծակտիքը։
‣ Ուռկանի ակը ջուրը չի պահի։
‣ Մի քանի տեղ ակները պատռվել են։


3. ԱԿՆ (ական, ականք), ակի կմ ակնի, ակեր կմ ակներ
գոյական Թանկագին քար՝ գոհար։
‣ Ակներով զարդարված թագ։
‣ Մատանու ակը։

Դարձուածքներ
Մատանուդ ակը չի ընկնի
(ասացուած), Գործը քեզ համապատասխան է, վայել է, կատարի՛ր։ (Յանդիմանական խօսք, որ ասում են մէկին, որ մի բան անել իւր համար նուաստացուցիչ է համարում, իբրեւ թէ ինքը մատանի լինի կրելիս, և աշխատելիս կարող է մատանու քարը ընկնել)։


✽հազուադէպ բառ 4. ԱԿՆ (ակունք)
գոյական Տե՛ս Պին։


＋գաւառական բառ 5. ԱԿՆ ակնի, ակներ
գոյական Ընդհանրապէս՝ բոլորշի և գնդաձեւ առարկայ. անիւ, գունդ։
‣ Սայլի՝ ճախարակի ակը։
‣ Ջրաղացի ակը։

Տե՛ս Անիւ։ (Հաւանօրէն սրանից նաեւ Արեգակն, լուսնի-ակ, լուսնեակ։ Համեմատել Անիւ արեգական՝ լուսնի)։

Դարձուածքներ
⨀հին բառ Ակն խաչի
գոյական Խաչի թեւերի միջավայրը։

⨀հին բառ Ակն շինուածոյ
գոյական Շէնքի ծայրը։

⨀հին բառ Ակն արեւու
գոյական Արեգակ։


6. ԱԿՆ ակներ
գոյական Տե՛ս Ակնուռ։

Source: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): p. 52
Yeni!
(beta)
＋գաւառական բառ 1. ԱԿՆԵՐ
գոյական Կերակրի մի տեսակ. ալիւրով, ձուով ու աղով պատրաստված խիւսը տապակում են իւղի մէջ և յետոյ թթու խառնում։


2. ԱԿՆԵՐ [յոգնակի ուղղական և հայցական ձև Ակ՚ի և Ակն՚ի, զանազան նշանակութիւններ]

Source: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): p. 54
Yeni!
(beta)
ԱԿ
գոյական
    1. ոսկիէ կամ արծաթէ զարդերու կամ իրերու վրայ ամրացուած գեղեցիկ գոյնով եւ փայլով թանկագին քար կամ հասարակ ապակի.

    2. ջուրի աղբիւր.

    3. (Փոխաբերական իմաստ) լոյսի աղբիւր. օրինակ՝
‣ արեւի ակ կամ ակունք.

    4. աչք, տեսանելիք.

մասնիկ
    5. նուազական մասնիկ. օրինակ՝
‣ գետ － գետակ:

Նուազական մասնիկներ են նաեւ իկ, ուկ, ոյկ, եւայլն. օրինակ՝
‣ փոքր － փոքրիկ,
‣ էշ － իշուկ,
‣ գիրք － գրքոյկ:

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 22
Yeni!
(beta)
ԱՉՔ
գոյական
    1. տեսողութեան (զոյգ) գործարան, գնդաձեւ ու գեղեցկօրէն տեղաւորուած յօնքերուն ներքեւ, տեսանելիք, ականողիք.

    2. զգայարանք տեսնելու.

    3. տեսնելու կարողութիւն, լուսարան, տեսութիւն.

    4. որեւէ առարկայի ծակեր։

Տեսակներ
— Դարակի ՝ խորշ.

— մատանեքարի ՝ կապիճ.

— կշիռքի՝ նժար, թաթ.

— որթատունկի՝ ակնուռ.

— ճիւղի՝ պտուկ, ծիլ.

— գուլպայի, ուռկանի, զրահի՝ օղակ.

— ջուրի՝ ակ, աղբերակ.

Բաղադրեալ Բայեր
աչքը դուռը պահել
չէզոք բայ տունէն չհեռանալ, հաւատարիմ.

աչքը ճամբան մնալ
չէզոք բայ սպասել.

աչք բանալ-գոցելու ժամանակ չունենալ
չէզոք բայ սաստիկ զբաղած ըլլալ.

մէկուն աչքը կուրցնել դրամով
ներգործական բայ կաշառել.

աչքը մտնել մէկուն
չէզոք բայ սիրուիլ.

գէշ աչքով նայիլ
չէզոք բայ թշնամի նկատել դիմացինը.

աչք ընել
չէզոք բայ նշան տալ.

աչքը առած է
չէզոք բայ մտադրած է.

աչքի առջեւ ունենալ
չէզոք բայ նկատի առնել, յիշել.

աչք բանալ չտալ
ներգործական բայ հանգիստ վայրկեան մը չտալ.

աչքը խածնել
ներգործական բայ հաւնիլ.

աչք ունենալ մէկու մը վրայ
չէզոք բայ հսկել, ցանկալ.

աչք գոցել ներել
ներգործական բայ չտեսնելու զարնել.

աչքէ ելլել, աչքէ հանել
չէզոք բայ համարումը՝ սէրը կորսնցնել, չսիրել.

աղէկ աչքով նայիլ
չէզոք բայ սիրով նայիլ, հոգալ.

աչքերուն մէջ կարդալ
չէզոք բայ իմանալ հոգեկան յուզմունքը (ուրախութիւն, բարկութիւն).

աչքերը բանալ մէկուն
ներգործական բայ մոլորեցնել կամ խաբէութիւնը փարատել.

աչքի զարնել
չէզոք բայ ուշադրութիւն գրաւել, շատ երեւնալ.

աչքով-ունքով սպաննել
ներգործական բայ հոգին հանել.

աչքով ուտել
չէզոք բայ սաստիկ ցանկալ բանի մը.

աչքը կտրել
չէզոք բայ համարձակիլ գործ ընելու.

աչք դպիլ
չէզոք բայ չար աչքէ զարնուիլ.

աչքը բաց մնալ
չէզոք բայ զարմանալ.

աչքը բաց մեռնիլ
չէզոք բայ պէմուրազ մեռնիլ.

աչքերը մէկէ մը դարձնել
ներգործական բայ երեսէ ձգել, անտեսել.

աչքով դատել, աչքով չափել
ներգործական բայ հարեւանցի, մօտաւոր չափել.

աչքը խաղալ
չէզոք բայ նախազգալ մէկու մը գալը.

աչքը չորս բանալ
չէզոք բայ խիստ զգուշաւոր՝ շրջահայեաց ըլլալ.

չորս աչքով սպասել
չէզոք բայ ակնկառոյց՝ մեծ փափաքով սպասել.

աչքը կենալ
չէզոք բայ խորապէս տարուիլ.

աչքը կէտի մը վրայ գամել
չէզոք բայ սեւեռել, յառել.

աչքը գիրքին գամել
չէզոք բայ խորունկ ընթերցումի մէջ ըլլալ.

աչքը պտըտցնել
չէզոք բայ չորս կողմը դիտել.

աչքը բան տեսնել
չէզոք բայ գոհանալ (առատութեամբ).

աչքերը ոլորել
չէզոք բայ սպառնալից դառնալ.

աչքը բարին տեսնել
չէզոք բայ լաւատես ըլլալ.

աչքը մթննալ
ներգործական բայ ընկճուած ըլլալ, զգալ մեծ կորուստի մը առջեւ.

աչքը դառնալ
չէզոք բայ այլայլիլ, կատղիլ.

աչքին փոշի փչել
ներգործական բայ խաբել, շլացնել.

աչքերը ծով դառնալ
չէզոք բայ շատ լալ, առատ արցունք թափել.

աչքը սեւ ջուր իջնել, աչքը ջուր կտրիլ
չէզոք բայ նայելով՝ սպասելով աչքը յոգնիլ.

աչքը ծռել
ներգործական բայ մէկու մը խէթ աչքով նայիլ.

աչքը կապել
ներգործական բայ խաբել.

աչքը կոխել
ներգործական բայ առարկայ մը յանդիմանելով մէկուն ցոյց տալ.

յօնքը շինելու տեղ՝ աչքը հանել
ներգործական բայ աւելի մեծ վնաս հասցնել.

աչքը հանել
ներգործական բայ կուրցնել.

աչքը մազ բուսնիլ
չէզոք բայ երկար սպասել.

աչք-յօնք կտրիլ
ներգործական բայ մէկը ուշադիր քննել.

աչքը ուռիլ
չէզոք բայ շատ լալ.

աչքը վախնալ
չէզոք բայ սոսկալ բանէ մը.

աչք տնկել
չէզոք բայ նախանձոտ նայիլ.

աչք ու ունքը կիտել
չէզոք բայ խոժոռիլ, թթու երես ցոյց տալ.

աչքերը լեցուիլ
չէզոք բայ լալ.

աչքերը վեր վերցնել
չէզոք բայ վեր նայիլ, գլուխը բարձրացնել.

աչքին իւղը հանել
ներգործական բայ վախցնել.

աչքին երեւիլ
ներգործական բայ ա) այնպէս ընել, որ երեւի դիմացինին, բ) իր ոյժը ցոյց տալ.

աչքին չերեւիլ
ներգործական բայ նշանակութիւն չունենալ.

աչքի լոյս թափել
չէզոք բայ աչքը յոգնեցնել.

աչքի հետ չփոխել
ներգործական բայ աչքի հաւասար սիրել.

աչքիդ վրայ յօնք կայ չըսել
չէզոք բայ ոչ մէկ դիտողութիւն չընել.

աչքի տակ առնել
ներգործական բայ նկատի ունենալ.

աչքի տակէն դիտել
չէզոք բայ դժգոհ դիտել.

աչքէն ըլլալ
չէզոք բայ աչքը կորսնցնել.

աչքէն փախչիլ, աչքէն փախցնել
չէզոք բայ վրիպիլ.

աչքին իյնալ, աչքին զարնել
չէզոք բայ երեւիլ, տեսնել.

բաց աչքով լուսցնել
չէզոք բայ մինչեւ լոյս չքնանալ.

մէկ աչքով նայիլ
չէզոք բայ ա) հաւասար աչքով դիտել, բ) արհամարհել.

պաղ աչքով նայիլ
չէզոք բայ համակրանք չունենալ.

տաք աչքով նայիլ
չէզոք բայ համակրիլ, գուրգուրալ։

Դարձուածքներ
մէկ աչքով
գոյական միականի.

մէկուն աչքին լոյսը
գոյական սիրականը.

աչքը գոց
ածական անմեղ, ոչ-ճարպիկ.

աչքը ծակ
ածական ագահ.

աչքէն արիւն կը կաթի
մարդ սպաննելու տրամադիր է.

առ աչօք է
ածական երեւակայական, անիրական.

կապոյտ աչք, անոյշ աչք
ածական սիրելի նայուածք.

աչքի փուշ
ածական ատելի.

աչքի վարագոյր, աչքի լոյսը խափանող
գոյական թաղանթ.

դուրս ինկած աչք
ածական խոշոր.

աչքը բաց
ածական արթնամիտ, ճարպիկ, աչալուրջ.

աչքը կուշտ
ածական անկարօտ, գոհ իր վիճակէն.

աչքը լոռ
ածական տռփոտ, ցանկասէր.

աչքը դուրս
ածական այն որ ամուսնական սրբութեան դէմ կը մեղանչէ.

աչք կտրիլ
չէզոք բայ շատ ուշադիր.

աչքի չերեւնալ
չէզոք բայ անարժէք, անկարեւոր.

աչք առածին չափ, աչք կտրածին չափ
մակբայ աչքի տեսութիւնը որքան որ կը կտրէ.

աչքի բաժին
գոյական ուտելիքի կտոր մը, զոր ուտողները կու տան անո՛ր, որ ախորժակով իրենց ուտելը կը դիտէ (Թրքերէն կէօզ քիրասը).

աչքի ուլնիկ, աչքի ուլունք
գոյական կապոյտ ապակի կամ քար, զոր կը կախեն երեխայի մը, կամ ձիու մը, կամ ինքնաշարժի վրայ, չար աչքը խափանելու, չար աչքէ պաշտպանելու համար.

աչքս բացի՝ քեզ տեսայ
գիտակցական տարիքիս՝ քեզ տեսայ առաջին անգամ.

աչքդ ելլէ
կուրանաս.

աչքդ լոյս, աչքերնիս լոյս
բարեմաղթութիւն.

աչքը ձեռքիս է միշտ
միշտ բան մը կ՚ակնկալէ ինծմէ.

աչքդ ոռիս
աչքի չգալու համար կ՚ըսուի, Անգլիացիները թչվուտ կ՚ըսեն, ձեռքը փայտին զարնելով.

աչք չունիմ
չեմ նախանձիր.

աչքի՛ս վրայ, երկու աչքերուս վրայ, աչքիս եւ գլուխիս վրայ
մակբայ ամենայն սիրով.

աչքի՛ս գլուխիս վրայ տեղ ունիս
շատ սիրելի ես.

աչքէն մազ հանող
ածական շատ ճարպիկ.

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 173
Yeni!
(beta)
ԱԿՆ
գոյական
    1. աչք.
    2. աղբիւր.
    3. գոհար, թանկագին քար.
    4. Փոքր Հայքի հայաբնակ քաղաքներէն մէկուն անունը:

Տեսակներ
Թանկագին ա՛յլ քարեր.－
— Արեւի նման ճառագայթարձակ ՝ արեւակ.

— Բաց կապոյտ՝ թիւրքուազ.

— Դեղինը՝ շափիւղայ.

— Կանանչը՝ զմրուխտ (Ֆրանսերէն էմըրօտ).

— Կանաչորակը՝ աշմ, յասպի կամ յասպիս, յասմկաքար.

— Կարմիրը՝ յակինթ.

— Կրակի կամ կայծի նմանը՝ կարկեհան, սուտակ, կայծ, ասկն, նռնաքար (ֆրանսերէն ամեթիստ).

— Յարդագոյնը՝ պատժախ.

— Սեւ քար՝ սեւակն (անգլերէն պլէք սթառ).

— Սլաքաւոր գոհար՝ կնոջ շալի վրայ դրուելիք՝ ապիզակ.

— Վարդագոյնը՝ էլմաս կամ ալմաստ, վարդենիկ (թրքերէն փռլանթ):

Պողպատէն աւելի կարծր բիւրեղ քարեր՝
— կվարզ կամ կվարց (ֆրանսերէն quarz, quartz), որ բազմաթիւ տեսակներ ունի, ինչպէս՝

— վանակն կամ ակնվանի (սառնատեսակ բիւրեղ, ֆրանսերէն cristal de roche).

— մեղեսիկ (մանիշակագոյն, ամեթովսի կամ ամեթիստի տեսակ մը).

— ոսկեակ կամ ոսկեքար կամ ոսկեբիւրեղ կամ լիմոնաքար (դեղին՝ կանաչ գոյներով, շատ յարգի, որ Սէյլանէն կամ Սիրելանքայէն կ՚ելլէ, որուն համար կը կոչուի նաեւ Սէլյանեան ոսկեքար).

— տպազիոն (դեղնագոյն եւ կարմիր գոյներով, ֆրանսերէն ռիւպի, որուն ամենայարգի տեսակները կ՚ելլեն Թիպէթէն ու Հնդկաստանէն, որոնք կը գործածուին նաեւ ժամացոյցներու մէջ)։

Կվարցներ են նաեւ գոյնզգոյն ու գծաւոր հարիւրաւոր տեսակներով քարեր՝
— ակատ (ֆրանսերէն Jaspe) անունի տակ, եւ

— խճաքար կամ Պորփիւրի քար (փխրուն, խայտաբղէտ, դեղին, կապոյտ, կարմիր, կանանչ, արատաւոր) եւ

— քաղկեդոն կամ քաղկեդոնիկ կամ քաղկիդեան քար (ֆրանսերէն calcédoine), որ շատ յարգի է եւ ունի բազմաթիւ տեսակներ, հետեւաբար բազմաթիւ անուններ՝ ինչպէս －

— եղունգն կամ եղնգնաքար կամ եղնգեայ քար (սեւ եւ ճերմակ օղակներով, որոնք եղունգի նմանութիւն ունին, որուն վրայ կը փորագրեն գիրեր կամ դէմքեր, ֆրանսերէն onix կամ trémolite կամ calamite),

— յասպի կամ յասպիս (ինչպէս վերեւ նշուած է),

— ոսկեզմրուխտ (բաց կանանչ գոյնով) կամ ոսկեպրաս (ֆրանսերէն chrysoprase, պրասի, բրասայի գոյն ունենալուն պատճառաւ),

— Սարդեղունգն (ֆրանսերէն sardonix, սպիտակ, կարմրախառն) եւ

— Սարդիոն (ֆրանսերէն Sardoine, դեղնագոյն կարմիր գոյնով):

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 24
Yeni!
(beta)

Benzer kelimeler
այգեր
 Usage beta 5 citations 

Usage of matching Word Forms

Ayrıca bu sözlüklerde "ակեր" için arama:

Explanatory

Thesaurus

Western Armenian

Neologisms

Rhyming

Word Structural

Etymological

Dialectal and Idiomatic

Orthographic

Classical Armenian

Middle Armenian

Early Modern Armenian

Foreign word

Names

Place names

Plant names

Specialized

Abbreviations

© 2026 Nayiri. Ermenice sözlük 17.718 kelimelerden oluşmuşdur
The site has 144 dictionaries and 3 books.
Türkçe
Նայիրի / Nayiri.com