Армянский словарь

Армянская проверка орфографии

Армянский Arm | Армянско-Английский Arm-Eng | Англо - Армянский Eng-Arm | Армяно-французский Arm-Fre | Французско-Армянский Fre-Arm

Словарь

զէն գոյական Զէնք:

Աղբիւր՝ Բառգիրք հայերէն լեզուի։ Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 122։

ԶԷՆՔ

գոյական գործիք (յարձակումի՝ պաշտպանումի)։

Источник: Յարութիւն Թ. Գայայեան, Բառարան Գանձարան Հայերէն Լեզուի. Գահիրէ: Տպագրութիւն Գալֆա (1938): стр. 129

Новинка

1. Զ (զ, զայ)

գոյական
1. Հայերէն այբուբենի վեցերորդ գիրը և չորրորդ բաղաձայնը։

‣ Գլխագիր Զ։
‣ Շարքագիր զ։

2. Ատամնաքմքային երգաձայնական բաղաձայն հնչիւն։

⨀հին նշանակութիւն 3. Իբրեւ թուանշան նշանակում էր 6։

‣ Զայ -կեն -ո -ցոյ (6-60-600-6000)։

4. Թուարկութեան մէջ՝ վեցերորդ։

‣ Գլուխ Զ։
‣ Լեզոն Զ։
‣ Զ դար ն. Ք.։

2. Զ

նախդիր
Նախդիր գրաբարի (այժմ պահպանվել է մասամբ մի քանի բարբառների մէջ)։

Գործ էր ածվում－

1. Որոշեալ հայցականի վրայ.

‣ զնա, զնոսա, զերկին և զերկիր։

2. Սեռականի վրայ՝ նշանակելու համար մակերեւոյթը, վրան։

‣ Հարկանել զքարի՝ զգետնի։
‣ Զահի՝ զամօթի հարկանել։

3. Բացառականի վրայ, փոխանակ ի՚ի (կոչվում էր պատմական հոլով), նշանակելու համար՝

1. Մասին, վերաբերմամբ։

‣ Խօսէին զնմանէ.
‣ տրտնջէին զքէն։

2. Վրայից, մակերեւոյթից։

‣ Կապել զեղջերաց, զձեռաց.
‣ կախել զպարսպէ։

4. Գործիականի վրայ (կոչվում էր պարառական հոլով), նշանակելու համար՝

1. Մօտերքը, շուրջը (ըստ տեղի)։

‣ զԱրտիմէդ քաղաքաւ,
‣ զՔասախ գետով.
‣ զհարաւով։

2. Մօտերքը, շուրջը (ըստ ժամանակի)։

‣ զայնու ժամանակաւ, զկէս գիշերաւ։

5. Իբրեւ բառակերտ և բայակերտ մասնիկ՝ զանազան նշանակութիւններով.

‣ զգետնել (գետնին խփել),
‣ զնստել (ցած նստել),
‣ զիջանել (ցած իջնել, մեղմանալ),
‣ զանգիտել (անգէտ՚ից),
‣ զայրանալ (այրել՚ից),
‣ զարդարել (արդ՚ից),
‣ զարմանալ (արմ՚ից),
‣ զառամել (առ + ամ՚ից),
‣ զառանցանել (առ + անցանել՚ից)։

Նոյն-իսկ իբրեւ սեռի խնդրի նախդիր՝ երբ սեռի խնդիրը բարդված է նրա բայի բայանուան հետ.

‣ զայլազրկութիւն (= զրկել զայլս).
‣ զայլոցկերութիւն (ուտել զայլոց ինչս).
‣ զաստուածարհամարհութիւն (արհամարհել զաստուած)։

Источник: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): стр. 639

Новинка

(beta)

⨀հին բառ 1. ԷՆ

(Փոխանակ Որ էն), Տե՛ս Է (2, 3)։

＋գաւառական բառ 2. ԷՆ

ցուցական դերանուն Տե՛ս Այն։

Բաղադրեալ Բայեր

＋գաւառական բառ Էն գլխէն

Источник: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): стр. 682

Новинка

(beta)

⨀հին բառ ԶԷՆ (զինու, զէնք, զէնուց),
ԶԷՆՔ զէնքի, զէնքեր

(պահլաւերէն zen)

գոյական
1. Գործիք՝ թշնամու վրայ յարձակվելու կամ թշնամուց պաշտպանվելու։

2. Փոխաբերաբար Բարոյական միջոց յարձակվելու և պաշտպանվելու։

‣ Նրանք մեր դէմ կռւում են անմաքուր զէնքերով, զրպարտութիւններով, մատնութեամբ։
‣ Արտասուքը երեխայի զէնքն է։

Բաղադրեալ Բայեր

⨀հին բառ Ի զէն ընթանալ, ⨀հին բառ Ի զէն գնալ, ⨀հին բառ Ի զէն դիմել

չէզոք բայ Զէնքի դիմել, զէնք բարձրացնել։

Զէնք բարձրացնել

չէզոք բայ Ապստամբել։

Զէնքը վէր դնել

չէզոք բայ Կռուելուց դադարել։

Զէնքերը յանձնել

չէզոք բայ Անձնատուր լինել։

Զէնքի դիմել

չէզոք բայ Զէնք վերցնել կռուելու՝ դիմադրելու համար։

Դարձուածքներ

⨀հին բառ Հին զէն

գոյական Կին. (Եւան՝ իբրև սատանայի զէնք)։

Ի զէն

Յորդոր կամ հրաման զէնք վերցնելու, զէնքի դիմելու։

⨀հին բառ Զէն ի ձեռին

մակբայ Զէնքը ձեռքին, զէնքի ոյժով։

Источник: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): стр. 656

Новинка

(beta)

    1. մեր այբուբենին վեցերորդ տառը եւ չորրորդ բաղաձայնը. ատամնաքմքային եւ երգաձայն հնչիւն ունի. անունը զա.

    2. գլխագիր զ-ն, քովը կէտ (= Զ.), դասական թուական ածական է եւ կը նշանակէ վեցերորդ, իսկ նոտրգիր կամ բոլորգիր կամ շեղագիր զ-ն բացարձակ թուական ածական է եւ կը նշանակէ վեց.

    3. կրկնաւոր գիրերու կարգը կարելի է դնել զայն ժ, շ, ռ (ր), ս, վ եւ ղ տառերուն հետ՝ թէեւ տիրապէս կրկնաւոր կամ կրկնակ (double) գիր չունի մեր այբուբենը.

    4. Զ-էն վերջը կու գան միջակ գիրերը. օրինակ՝

‣ ազդ, ազբն (= ոստայնանկութեան ուղղաձիգ թելեր), ազգ, սկիզբն, եւ այլն.

5. ինչ-ինչ բառերու եւ բայերու առջեւ կ՚աւելցուի իբրեւ սաստկացուցիչ նախդիր. օրինակ՝
6. իբրեւ սաստկացուցիչ՝ թաւ բաղաձայնի առջեւ դրուած ատեն՝ պատճառ կ՚ըլլայ այդ բաղաձայնի անկումին. օրինակ՝

‣ քննել = զքննել՝ զննել, քերծուլ = զքերծուլ՝ զերծուլ, եւ այլն.

7. նոյն հանգամանքով՝ միեւնոյն արդիւնքը յառաջ կը բերէ հ-ով սկսող բառերու առջեւ ալ. օրինակ՝

‣ հեղուլ՝ գեղուլ, հով՝ զով, հարթնում (= վախէն վեր ցատկել)՝ զարթնում, եւ այլն.

8. նոյն հանգամանքով՝ միեւնոյն երեւոյթը կը կրկնուի նաեւ յ նախդիրով աճած բառերուն առջեւ. օրինակ՝

‣ յօդել՝ զօդել, յարդարել՝ զարդարել, յարգ = յարգել՝ զարգանալ, զարգացնել եւ այլն.

9. ինչ-ինչ բառերու մէջ կը փոխանակուի ճ գիրով. օրինակ՝
10. ուշադրութեան արժանի է չէզոք բառին կազմութիւնը, ուր չէ եւ ոք բառերուն միջեւ կ՚երեւի զ գիրը: Շատ հաւանական է որ ոք անորոշ դերանունը կամ ածականն ալ ունեցած է իր կրկնակ ձեւը, ինչպէս է ինչ կամ զինչը գրաբարի մէջ: Զ գիրը պէտք չէ կարծել գրաբարի հայցական հոլովի նախդիրը. զոք բառը ուղղական հոլով գործածուած է Աւետարանի «Ուր չէր զոք բնաւ եդեալ» նախադասութեան մէջ, որ կը թարգմանուի «որ մէկը գրուած չէր բնաւ»:

Источник: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): стр. 601

Новинка

(beta)

ԶէՆ,
ԶԷՆՔ

(Պահլաւերէն zen)

գոյական
1. ինքնապաշտպանութեան եւ յարձակումի գործիք՝ ամէնէն նախնականէն ամենէն արդիականը.
2. բարոյական միջոց՝ յարձակելու եւ պաշտպանուելու:

Բաղադրեալ Բայեր

Զէնքի դիմել

չէզոք բայ կռուելու պատրաստուիլ.

զէնք բարձրացնել

չէզոք բայ ապստամբիլ.

զէնքը վար դնել, զէնքը վար նետել

չէզոք բայ կռուելէ դադրիլ.

զէնքը յանձնել

չէզոք բայ անձնատուր ըլլալ.

Դարձուածքներ

զէն ի ձեռին

մակբայ զէնքի ուժով.

ի զէն