Nayiri.com

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 301

Nouveau!

(beta)

ԲԱՐՔ

գոյական
    1. լաւ կամ վատ՝ յոռի սովորութիւն.

    2. ընդոծին՝ բնական սովորութիւն.

    3. բնաւորութիւն, բնութիւն, խառնուածք, շաղախուածք.

    4. նկարագիր, բարոյք, վարք.

    5. սովորոյթ, ապրելակերպ, կենցաղ.

    6. նոր՝ նորելուկ՝ նոր օրերու՝ արդիականութեան պարտադրանք. օրինակ՝
Արիստոտէլ կ՚ըսէ. «Սովորութիւնը երկրորդ բնութիւն է»: Յաճախ կը գործածուի վարքուբարք ձեւով՝ միացած կամ առանձին:

Nouveau!

(beta)

    1. մեր այբուբենին հինգերորդ տառը եւ. երկրորդ ձայնաւորը. անունը եէչ. բառին սկիզբը կը կարդացուի երկբարբառի մը արժէքով (= յե. օրինակ՝ երջանիկ. ա-ի հետ կը կազմէ երկբարբառ = եա. բառամէջի ե-ը լծորդ է է-ի. օրինակ՝ սէր = սեր, = մէզ, վէր[f]= վեր. հին ատեն ե եւ է անշուշտ ունեցած են յստակ զանազանութիւն, որ հիմա չունին.

    2. գլխագիր ե-ը, քովը կէտ (= Ե.), դասական թուական ածական է եւ կը նշանակէ հինգերորդ, իսկ նոտրգիր կամ բոլորգիր կամ շեղագիր ե-ը բացարձակ թուական ածական է եւ կը նշանակէ հինգ.

    3. բարդութեան մէջ կը գործածուի իբրեւ յօդակապ, երբ նախորդ բառը ի-ով վերջացած է, եւ կը նկատուի իբրեւ սղումը իա-ի. օրինակ՝

‣ ոսկի + մայր = ոսկեմայր՝ իբր ոսկիամայր. իսկ է-ի կը փոխուի, երբ երկրորդ բառը ձայնաւորով սկսի. օրինակ՝
‣ ոսկի + օղ = ոսկէօղ.

4. եղ վերջաւորող քանի մը բառերու մէջ, ուր եղ-ը գովական (Ֆրանսերէն laudatif) մասնիկը չէ (օրինակ՝ հանճարեղ, ընչեղ, զօրեղ), ե-ը փոխուած կը տեսնենք ի-ի. օրինակ՝

‣ շառաշեղ = շառաշիղ, շառաւեղ = շառաւիղ, տաշեղ = տաշիղ.

5. այ երկբարբառը ե-ի կը փոխուի ինչ-ինչ բառերու մէջ. օրինակ՝

‣ գայլիկոն = գելիկոն, հայթայթանք = հեթեթանք.

6. ր սկզբնատառով փոխառիկ բառերու առաջեւ ե գիրը կ՚աւելցուի իբրեւ նեցուկ կամ յառաջադիր. օրինակ՝

‣ (հետեւեալ պարսկերէն բառերուն մէջ, համաձայն իրենց նշանակութեան) րէկ = երակ, րէմ = երամ, րան = երանք, րէնկ = երանգ, րէսթէ = երաստ, եւայլն:

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 531

Nouveau!

(beta)

ՍԷՐ

(Արմատ սիրել բայի)

գոյական
    1. համակրանքի բնական բուռն զգացում հակառակ՝ միւս սեռի ներկայացուցիչի հանդէպ.
    2. գորովի՝ կապուածութեան խորունկ զգացում մէկուն՝ բանի մը հանդէպ.
    3. սիրահարութիւն.
    4. սիրոյ հաճոյք, սեռային յարաբերութիւն.
    5. սիրային յարաբերութիւն՝ կապ.
    6. սիրոյ առարկայ՝ անձ.
    7. որեւէ բանի հակում. ձգտում, փափաք, նուիրում, հետաքրքրութիւն.
    8. համակրանք, գորով, գուրգուրանք.
    9. համերաշխ եւ բարեացակամ վերաբերմունք. հաշտութիւն, համերաշխութիւն, միաբանութիւն.

ածական
    10. սիրելի, սիրասուն։

Տեսակներ

— Անասնական՝ կտղուցք, կիրք։

— Բանաստեղծական՝ հրայրք։

— Գաղափարական՝ պղատոնական։

— Զօրաւոր՝ պաշտում, պաշտամունք:

— Թեթեւ՝ համակրանք:

— Յոռի կամ չափազանցութեան գացած՝ մոլութիւն։

Բաղադրեալ Բայեր

Սէր ընել

ներգործական բայ
    1. սիրահարիլ.
    2. սիրային կապի մէջ ըլլալ.
    3. սեռային յարաբերութիւն ընել։

Սէր կապել

ներգործական բայ լուռ սէր ունենալ մէկուն հանդէպ։

Սէր ունենալ

ներգործական բայ սիրել, հակում ունենալ։

Սէր տալ

ներգործական բայ սիրել։

Սէր տալ, սէր առնել

ներգործական բայ սիրել եւ սիրուիլ:

Սէրը բաց ընել

ներգործական բայ սիրելը խոստովանել։

Սէրը գողնալ մէկուն

ներգործական բայ
1. մէկը հրապուրել՝ գրաւել.
2. մէկուն սիրածը ձեռքէն խլել։

Սէրը սիրտին մէջ պահել

ներգործական բայ սէրը գաղտնի պահել՝ չարտայայտել։

Սէրը սպաննել

ներգործական բայ սէրը ոչնչացնել, սիրոյ կապը խզել տալ։

Դարձուածքներ

Ի սէր

սիրոյ համար, եթէ կը սիրես, բանի մը սիրոյն, յանուն։

Հոգիիդ սիրուն

եթէ հոգիդ կը սիրես։

Սիրով

յօժարակամ, ուզելով, մտադիւր:

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 2124

Nouveau!

(beta)

ԲԱՐԵՍԷՐ