Free Armenian spellchecker
Get HySpell now!
 Morphology

Western Armenian

ցաւէ → ցաւիլ (verb)
Imperative Mood • Singular
ցաւէ → ցաւ (noun)
Singular • Ablative case
 Dictionary
ցաւ գոյական Վիշտ, կսկիծ, խիթ (փորի) * ափսոսանք:
ցաւիլ չէզոք բայ Կոտտալ * ցաւակցիլ * զղջալ, ափսոսալ:

Աղբիւր՝ Բառգիրք հայերէն լեզուի։ Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 466։


ՑԱՒԻԼ
չէզոք բայ
    1. ցաւ զգալ, կսկծալ։
    2. մորմոքիլ, կոտտալ, խոցտել, խշխշալ։
    3. (կորուստին վրայ՝) աւաղել, ափսոսալ, ողբալ։
    4. (սխալին վրայ՝) զղջալ։
    5. (մէկէ մը՝ բանէ մը՝) վշտանալ, վիրաւորուիլ, նեղանալ, առնուիլ։
    6. (մէկուն վիճակին վրայ՝) արգահատիլ, կարեկցիլ։


ՑԱՒ
գոյական խոցտուկ, կոտտանք։

Phrases
գլխու ցաւ
գլխացաւ։

գլխու կէս մասի ցաւ
անգար։

փորի ցաւ
խիթ։

խորունկ ցաւ
կսկիծ, մորմոք, վիշտ, թախիծ։

ծննդական ցաւ
երկունք։

խիղճի ցաւ
խայթ, խղճահարութիւն։

բարակ ցաւ
ծիւրախտ, հիւծախտ։

ցաւեր
հոգեր, տառապանք, տանջանք։

պոչի ցաւ
քինախնդրութիւն։

Source: Յարութիւն Թ. Գայայեան, Բառարան Գանձարան Հայերէն Լեզուի. Գահիրէ: Տպագրութիւն Գալֆա (1938): p. 507
New!
⨀old word ՑԱՒԷ են, եաց, եցին
դիմազուրկ չէզոք բայ


ՑԱՒԵԼ ցաւեցի և ցաւեցայ
չէզոք բայ
    1. Ցաւ զգացվել մարմնի որևէ մասում։
‣ Ինչո՞ւ ես լալիս, ո՞րտեղդ (կամ ի՞նչդ) է ցաւում։
‣ Գլուխս սաստիկ ցաւում է, կարծես ուզում է տրաքվել։
‣ Ատամս այնպէս քաշեց, որ իսկի չցաւեց (կամ չցաւեցաւ)։
‣ Շատ մի՛ սեղմեր, կցաւի։

＋dialectal meaning 2. Երկունքը բռնել, երկունքի ցաւ զգալ։
‣ Կնիկը ցաւում է։

    3. Ցաւ զգալ մէկին հասած աղէտի համար, ցաւակցել։
‣ Մենք շատ ցաւեցինք՝ լսելով նրան հասած դժբախտութիւնը։
‣ Բոլոր կարողութիւնը թղթախաղում կորցրե՞ց. շատ լաւ եղաւ, ես ոչ միայն չեմ ցաւում, այլև ուրախանում եմ։

Phrasal Verbs
Ի սրտէ ցաւել
չէզոք բայ Անկեղծօրէն և խիստ ցաւակցել։
‣ Ի սրտէ ցաւում եմ, որ այդ խնդրում չեմ կարող ձեզ օգտակար լինել։

    4. Ափսոսալ, տհաճութիւն յայտնել։
‣ Ցաւում եմ, որ իմ խօսքերս սխալ էք բացատրել։
‣ Շատ կցաւինք՝ եթէ չգաք մեր երեկոյթին։

    5. Սրտնեղել, նեղանալ, սիրտը մէկից մնալ։
‣ Նա ձեզանից ցաւել է այն օրուայ դէպքի առիթով։
‣ Նա ուզում է ամենքին հաճելի լինել, չի ուզում որ մէկն իրանից ցաւի։

Source: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): p. 2224
New!
(beta)
ՑԱՒ (ցաւոյ, ցաւովք կամ ցաւօք), (գրաբարում ընդհանրապէս յոգնակի ձեւով ցաւք, ցաւոց)
գոյական
    1. Անհաճոյ տանջող զգացմունք կենդանի մարմնի որեւէ մասում, որ առաջ է գալիս այդ մասի այս կամ այն խանգարումից։
‣ Ատամի ցաւից քնել չկարողացայ։
‣ Գլխի ցաւը առաջ է գալիս զանազան պատճառներից։
‣ Ոտքը դրին մամուլի մէջ և սկսեցին ճնշել, այն աստիճան, որ արիւն ցայտեց. խեղճը անտանելի ցաւից ուշաթափվեց։
‣ Երբ ցաւող ատամի նեարդը կտրում են՝ մարդն այլեւս ցաւ չի զգում, որովհետեւ ցաւը մարդ զգում է ուղեղում՝ զգայական նեարդերի միջոցով։
‣ Ցաւերի շատ տեսակներ կան, բութ և սուր ցաւ, թոյլ և սաստիկ ցաւ, ծակոց, սլաքտոց, վառք, մղկտոց, կսկիծ, տրփոց ևն։
‣ Օպերացիաների ժամանակ յաճախ քլորոֆորմով կամ այլ դեղերով անզգայացնում են մարդուն կամ նրա մի անդամը, որպէսզի ցաւ չզգայ։

    2. Հիւանդութիւն, ախտ։
‣ Մի ներքին ցաւ ունի, որ մաշում է նրան, ինչ ցաւ է՝ բժիշկները չեն հասկանում։
‣ Կրծքի ցաւից մեռաւ։
‣ Ես քո ցաւը կբժշկեմ։

    3. Մասնաւորապէս՝ ծննդական երկունք։
‣ Հարսի ցաւը բռնել էր։
‣ Մի երկու ցաւ էլ գայ՝ ծննդականը կազատվի։
‣ Առաջին ծնունդի ժամանակ ցաւերը սաստիկ են լինում։

＋dialectal meaning 4. Տարափոխիկ վարակիչ հիւանդութիւն։
‣ Անասունների մէջ ցաւ էր ընկել, տաւարի կէսը կոտորվել էր։
‣ Այդ գիւղում ցաւ կայ։
‣ Նա ծնվել է մեծ ցաւի տարին։

    5. Նմանութեամբ Հոգեկան վիշտ, կսկիծ, տրտմութիւն։
‣ Նրա դժբախտութիւնը ամենքիս մեծ ցաւ պատճառեց։
‣ Չունիմ բարեկամ, չունիմ ցաւիս ցաւակից։
‣ «Ա՜խ, ի՞նչ անեմ, ի՞նչ անեմ, Էս ցաւերը ո՞նց տանեմ»։

    6. Փոխաբերաբար Հոգս, փորձանք։
‣ Անառակ որդին ծնողներին ցաւ է դառնում։
‣ Եկաւ, գլխներիս ցաւ դարձաւ։
‣ Այս ի՞նչ ցաւի մէջ ընկանք։

Phrasal Verbs
Ցաւ քաշել
չէզոք բայ
    1. Հիւանդութեամբ տառապել։
‣ Այսքան ժամանակ ցաւ է քաշում, մի տրտունջ բերանից չի հանում։
‣ Ցաւը քաշեց, քաշեց, մինչեւ մեռաւ։

    2. Երկունքի ցաւով բռնված լինել։
‣ Երկու օր երկու գիշեր ցաւ էր քաշում, յոյսերս կտրել էինք։

    3. Նեղութիւն՝ չարչարանք կրել։
‣ Ի՜նչ ցաւեր քաշեցինք՝ ասել չի լինի։
‣ Այս ի՜նչ ցաւ է, որ քաշում ենք։

Մէկի ցաւը քաշել
չէզոք բայ Մէկի մասին հոգալ, մէկի համար նեղութիւն յանձն առնել։
‣ Դէ՛, արի՛, դրա ցաւը քաշի։

Phrases
＋dialectal word Ցա՜ւ, ＋dialectal word Գրող ու ցա՜ւ, ＋dialectal word Չոռ ու ցա՜ւ
Անէծքի արտայայտութիւններ, որ զայրոյթի ժամանակ ուղղում են մէկին, որ շատ ձանձրացնում է մի խնդրով կամ գործողութեամբ։

Ցաւ ի սիրտ
մակբայ Սրտումը ցաւ զգալով, ցաւելով հանդերձ։

Աւելի յաճախ ասվում է՝ ցաւօք սրտի, (Տե՛ս)։

Փորի ցաւ
գոյական Տե՛ս Փորացաւ։

＋dialectal word Ցաւդ առնեմ, ＋dialectal word Ցաւդ տանիմ, ＋dialectal word Ցաւդ տանեմ
Փաղաքշական արտայայտութիւն, ցանկութիւն՝ իւր վրայ կրելու սիրելիի ցաւը, նրան ցաւից ազատելու։
‣ Սրտումդ ի՞նչ վիշտ ունիս, ասա՛, մի՛ թաքցներ, ցաւդ տանեմ։

Ցաւօք, Ցաւօք սրտի
մակբայ Սրտում ցաւ զգալով, ցաւելով հանդերձ։
‣ Շատ ցանկանում եմ, բայց ցաւօք սրտի չեմ կարող անել։
‣ Ցաւօք սրտի նկատում եմ, որ իրանց խոստումները չեն ուզում կատարել։

Source: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): p. 2223
New!
(beta)
ՑԱՒԻԼ
չէզոք բայ
    1. մարմնական ցաւ զգալ. կսկծալ, մորմոքիլ, խոցտալ, կոտտալ.
    2. երկունքը բռնել, երկնել.
    3. ցաւակցիլ, կարեկցիլ, արգահատիլ (մէկուն վիճակին վրայ).
    4. զղջալ (սխալի մը պատճառով՝ համար).
    5. աւաղել, ափսոսալ, ողբալ (կորուստի մը վրայ).
    6. վշտանալ, վիրաւորուիլ, նեղանալ, սրտնեղիլ, առնուիլ (անձէ մը՝ բանէ մը).
    7. ներողամտութիւն խնդրել, ափսոսանք յայտնել։

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 2328
New!
(beta)
ՑԱՒ
գոյական
    1. մարմնական անհաճոյ՝ տանջող զգացում՝ խանգարման՝ բորբոքումի՝ վէրքի՝ հիւանդութեան եւ այլնի պատճառով. խոցտուկ, կոտտանք.
    2. հիւանդութիւն, ախտ.
    3. մասնաւորապէս՝ ծննդական երկունք.
    4. տարափոխիկ՝ վարակիչ հիւանդութիւն. համաճարակ.
    5. կսկիծ, վիշտ, թախիծ, տրտմութիւն, մորմոք.
    6. (Փոխաբերական իմաստ) հոգ, մտահոգութիւն.
    7. (Փոխաբերական իմաստ) պատուհաս, փորձանք.
    8. (Փոխաբերական իմաստ) ափսոսանք:

Types
— Բարակ՝ ծիւրախտ, հիւծախտ, թոքախտ։

— Գլխու՝
1. գլխացաւ, անգար.

2. կիսագլխացաւ (Ֆրանսերէն migraine).

3. մտահոգութիւն:

— Դէմքի՝ դեմացաւ:

— Լանջքի՝ լանջացաւ:

— Լեզուի՝ լեզուացաւ:

— Խիղճի՝ խայթ, խղճահարութիւն։

— Խորունկ՝ կսկիծ, մորմոք, վիշտ։

— Ծննդաբերութեան՝ երկունք:

— Կողի՝ կողացաւ:

— Կուրծքի՝ կրծքացաւ։

— Մէջքի՝ միջացաւ։

— Յօդերու՝ յօդացաւ, հով, քամի։

— Պոչի՝ ոխ, քինախնդրութիւն:

— Ցաւի զգայնութեան յապաւում՝ անցաւութիւն:

— Փտեցնող՝ փտախտ:

Սեւ ցաւ
գոյական ժանտախտ:

Phrasal Verbs
Ցաւ ու կրակի մէջ իյնալ
չէզոք բայ մեծ փորձանքի հանդիպիլ, դժբախտութիւն ունենալ։

Ցաւ քաշել
ներգործական բայ
    1. հիւանդութեամբ տառապիլ.
    2. ծանր ցաւ ունենալ.
    3. երկունքի ցաւով բռնուած ըլլալ.
    4. նեղութիւն՝ չարչարանք կրել.
    5. մէկուն՝ բանի մը համար ցաւ զգալ՝ ցաւիլ։

Ցաւերով տապկուիլ
կրաւորական բայ լուռ համակերպիլ ցաւերու՝ վիշտերու։

Ցաւը բռնել
ներգործական բայ ցաւը՝ հիւանդութեան տագնապը վրան գալ։

Ցաւի տէր ըլլալ, ցաւի տէր դառնալ
չէզոք բայ շատ վիշտ կրէլ, անդարմանելի ցաւ ունենալ:

Phrases
Փորի ցաւ
գոյական
    1. խիթ.
    2. նպատակ, պահանջ:

Մեծ ցաւի գաս, մեծ ցաւի տիրանաս
մեռնիս:

Ցաւ է (ինծի)
կը ցաւիմ։

Ցաւ իմացող
ցաւակից։

Յաւ ի սիրտ, ցաւօք սրտի
սիրտին մէջ ցաւ զգալով, ցաւելով հանդերձ, սիրտի ցաւով։

Ցաւդ առնեմ, ցաւդ տանիմ
ցանկութիւն իր վրայ առնելու սիրելիին ցաւը՝ զայն ցաւէ ազատելու։

Ցաւը սիրտը
նստած ըլլալ՝ իր կսկծալի վիճակը լուռ ողբալով հնհնալ:

Ցաւս գլուխդ՝ հողս գլխուդ
դուն ալ մա՞րդ ես (արհամարհական արտայայտութիւն):

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 2326
New!
(beta)
 Usage beta 10 citations 

Usage of matching Word Forms

New! Explore the usage of the word form ցաւէ in the Corpus of Western Armenian.
Also search for "ցաւէ" in these imaged dictionaries:

Explanatory

Thesaurus

Western Armenian

Neologisms

Rhyming

Word Structural

Etymological

Dialectal and Idiomatic

Orthographic

Classical Armenian

Middle Armenian

Early Modern Armenian

Foreign word

Names

Place names

Plant names

Specialized

Abbreviations

© 2026 Nayiri. Armenian dictionary contains 17,718 words.
The site has 144 dictionaries and 3 books.
English
Նայիրի / Nayiri.com