Free Armenian spellchecker
Get HySpell now!
 Morphology

Western Armenian

շարժման → շարժումն (noun)
Singular • Genitive case
Singular • Dative case
 Dictionary
շարժում գոյական Մղում, ընթացք * հոսանք * երերում * եռուզեռ, կեանք:
շարժել ներգործական բայ Ճօճել * երերցնել * մղել, յուզել:
շարժիլ չէզոք բայ Երերալ, ծածանիլ * գործել:

Աղբիւր՝ Բառգիրք հայերէն լեզուի։ Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 349։


ՇԱՐԺՈՒՄ
գոյական
    1. ընթացք։
    2. երթեւեկ։
    3. փոփոխութիւն, յառաջացում։
    4. եռուզեռ, ոգեւորութիւն։
    5. յուզում, գրգռում, խլրտում, իրարանցում, խուճապ։
    6. ցնցում, սասանում։
    7. թաւալում։
    8. ծփանք։
    9. կեանք։
    10. (Տե՛ս շարժել, Տե՛ս շարժիլ)։

Source: Յարութիւն Թ. Գայայեան, Բառարան Գանձարան Հայերէն Լեզուի. Գահիրէ: Տպագրութիւն Գալֆա (1938): p. 376
New!
ՇԱՐԺՈՒՄՆ շարժման
գոյական
     Շարժելը, շարժվելը։

    1. Գործողութիւն, որով մի առարկայ կամ առարկայի մասերից մէկը տեղը փոխում է, մի դրութիւնից ուրիշ դրութեան մէջ է մտնում։ Հակառակը՝ Դադար, անշարժութիւն։
‣ Շոգեշարժ մեքենայի գլանում մխոցը առաջ ու յետ շարժվելով՝ շարժումը հաղորդում է շարժաբունին և նրա միջոցով անիւներին։
‣ Ձեռքի շարժումով նշան տուեց։
‣ Կեանքը շարժում է, մեռելութիւնը դադարում։
‣ Նրա շարժումներից երեւում էր, որ սաստիկ յուզված է։

    2. (Մեքենագիտական) Վիճակը մի մարմնի, որի հեռաւորութիւնը մի հաստատուն կէտից շարունակ փոփոխվում է։
‣ Շարժաբանութիւնն ուսումնասիրում է շարժման զանազան տեսակներն ու նրանց օրէնքները։
‣ Շարժումները լինում են ուղղագիծ, կորագիծ, բոլորաձեւ ևն։

    3. (Աստղաբաշխական) Երկնային մարմինների իրական կամ առերեւոյթ ընթացքը։
‣ Մենք ամեն օր տեսնում ենք արեգակի և աստղերի շարժումները, բայց այդ շարժումներն առերեւոյթ են և առաջ են գալիս երկրագնդի շարժումից։
‣ Արեգակի և աստղերի իրական շարժումները մեր աչքերի համար աննկատելի են։
‣ Երկրագունդը զանազան տեսակ շարժումներ ունի։

    4. (Կազմախօսական) Որեւէ կենդանական գործողութիւն, որ մարմնի մէջ փոփոխում է դիրքը, ձեւը, մեծութիւնը։
‣ Մկանային շարժումներ։
‣ Օրգանիզմի մէջ կան շարժումներ, որոնք կամայական են, և կան՝ որ կախում չունին մեր կամքից։
‣ Սրտի բաբախիւնը, արեան շրջանառութիւնը, ստամոքսի և աղիքների գործունէութիւնը ևն ոչ-կամայական շարժումներ են։

    5. (Ռազմագիտական) Ցամաքային կամ ծովային զօրքի տեղափոխութիւն, մանեվր։
‣ Կողմնակի շարժումով թշնամին կամենում էր մեր թիկունքն անցնել, բայց չկարողացաւ։
‣ Նաւատորմի շարժումը մենք նկատեցինք։

    6. (Երկաթուղային) Գնացքների երթեւեկ։
‣ Սաստիկ բուքերի պատճառով ճանապարհը փակվեց, և գնացքների (կամ երկաթուղային) շարժումն երկու օրով դադարեց։
‣ Շարժման պետը գնաց գիծը՝ երթեւեկը վերականգնելու համար։

    7. Ընդհանրապէս՝ երթեւեկ, անցուդարձ։
‣ Կենտրոնական փողոցներում շարժումը շատ մեծ է։
‣ Յատուկ կանոններ են հրատարակված փողոցային շարժումը կանոնաւորելու համար։

    8. Նմանութեամբ Գրգիռ, յուզմունք մարդու՝ ազգաբնակութեան մէջ։
‣ Այս լուրը մեծ շարժում առաջացրեց ժողովականների մէջ։
‣ Յեղափոխական շարժում։
‣ Շարժման պարագլուխները ձերբակալվեցին։

    9. Տե՛ս Ժաժ, Երկրաշարժ։

    10. (Փիլիսոփայական) Փոփոխութիւն ընդհանրապէս ներքին և արտաքին աղբիւրներով, հանգիստն, հաւասարակշռութիւնը շարժման լոկ մի մոմենտ համարելով։
‣ Շարժումը մատերիայի գոյութեան հիմնական ձեւերից մէկն է։
‣ «Մատերիան առանց շարժման նոյնքան աներեւակայելի է, ինչքան շարժումը առանց մատերիայի»։
‣ Մարքսիստական դիալեկտիկան, հակառակ մեխանիստական հասկացողութեան, հիմնական շեշտը դնում է շարժման, ինքնաշարժման ներքին աղբիւրն ընդունելու վրայ։
‣ Ամեն մի շարժման ներքին իմպուլս հակասութիւն՝ հակադրութիւնների պայքարն է։
‣ Շարժման գլխաւոր ձեւերն են,— մեքենայական շարժում (տարածութեան մէջ մարմինների տեղափոխում), ֆիզիկական շարժում (լոյս, ջերմութիւն, ելեկտրականութիւն ևն), քիմիական շարժում (ատոմների միացում ու բաժանում), օրգանական շարժում կամ կեանք (բջիջ, օրգանիզմ), հասարակական կեանքի շարժում, գիտակցութեան ևն, որոնք ունին իրենց իւրայատկութիւնները և հնարաւոր չէ միեւնոյն ձեւով բացատրել, ինչպէս անում են մեխանիստները։

Source: Ստեփան Մալխասեանց, Հայերէն բացատրական բառարան. Երեւան: Հայկական ՍՍՌ Պետական Հրատարակչութիւն (1944): p. 1654
New!
(beta)
ՇԱՐԺՈՒՄ
գոյական
    1. գործողութիւն, որով առարկայ մը կամ առարկային մասերէն մէկը տեղը կը փոխէ, մէկ դրութենէն ուրիշ դրութեան մը մէջ կը մտնէ.

    2. տատանում, ցնցում, սասանում, ծածանում, խլրտում.

    3. երթեւեկ, անցուդարձ.

    4. յառաջխաղացում, յառաջդիմութիւն, ընթացք, զարգացում.

    5. յուզում, գրգիռ.

    6. իրարանցում, խառնաշփոթութիւն.

    7. եռուզեռ, ոգեւորութիւն.

    8. թաւալում.

    9. ծփանք.

    10. (Փոխաբերական իմաստ) կեանք.

    11. մարմնի դիրքի փոփոխութիւն.

    12. որեւէ կենդանական գործողութիւն, որ մարմնի մէջ կը փոխէ դիրքը՝ ձեւը՝ մեծութիւնը. օրինակ՝
‣ մկանային շարժում.

    13. ցամաքային կամ ծովային զօրքի տեղափոխում.

    14. երկրաշարժ.

    15. ալեկոծութիւն.

    16. (Փոխաբերական իմաստ) փոփոխութիւն՝ ներքին եւ արտաքին ազդակներու պատճառով.

    17. գործունէութիւն.

    18. աշխուժութիւն։

Source: Գնէլ արքեպիսկոպոս Ճէրէճեան, Փարամազ Կ. Տօնիկեան եւ Արտաշէս Տէր Խաչատուրեան, Հայոց լեզուի նոր բառարան. Պէյրութ: Կ. Տօնիկեան եւ Որդիք Հրատարակչատուն (1992): p. 1766
New!
(beta)
 Usage beta 133 citations 

Usage of matching Word Forms

New! Explore the usage of the word form շարժման in the Corpus of Western Armenian.
Also search for "շարժման" in these imaged dictionaries:

Explanatory

Thesaurus

Western Armenian

Neologisms

Rhyming

Word Structural

Etymological

Dialectal and Idiomatic

Orthographic

Classical Armenian

Middle Armenian

Early Modern Armenian

Foreign word

Names

Place names

Plant names

Specialized

Abbreviations

© 2026 Nayiri. Armenian dictionary contains 17,718 words.
The site has 144 dictionaries and 3 books.
English
Նայիրի / Nayiri.com